Ο Batman και ο Ironman, δυο αφεντικά μαλώναν
Εισαγωγή: όταν οι σωτήρες φοράνε κοστούμι.
Ο Batman και ο Ironman παρουσιάζονται ως δύο εκδοχές του ίδιου σύγχρονου μύθου:
ο καπιταλιστής-σωτήρας. Χωρίς υπερφυσικές δυνάμεις, αλλά με απεριόριστο κεφάλαιο, τεχνολογία και πρόσβαση, αναλαμβάνουν να «διορθώσουν» έναν κόσμο που καταρρέει. Το κοινό τους χαρακτηριστικό δεν είναι το τραύμα, η ιδιοφυΐα ή η φιλανθρωπία.
Είναι η ιδιοκτησία. Και η ιδιοκτησία, στον καπιταλισμό, δεν είναι ουδέτερη.
ο καπιταλιστής-σωτήρας. Χωρίς υπερφυσικές δυνάμεις, αλλά με απεριόριστο κεφάλαιο, τεχνολογία και πρόσβαση, αναλαμβάνουν να «διορθώσουν» έναν κόσμο που καταρρέει. Το κοινό τους χαρακτηριστικό δεν είναι το τραύμα, η ιδιοφυΐα ή η φιλανθρωπία.
Είναι η ιδιοκτησία. Και η ιδιοκτησία, στον καπιταλισμό, δεν είναι ουδέτερη.
Πριν λίγο καιρό έγινα, άθελά μου, viral λέγοντας ότι
ο Batman και ο Ironman “είναι οι πραγματικοί κακοί στα κόμιξ”.
ο Batman και ο Ironman “είναι οι πραγματικοί κακοί στα κόμιξ”.
Υπερβολή; Ναι.
“Θέλεις να γίνεις viral προφανώς;” Γιατί όχι;
Τόσο “προκλητικό” γιατί έχει ως βάση του την πραγματικότητα; Σίγουρα.
Οπότε σημειώνω τώρα στην αρχή, ότι το πραγματικό μου πρόβλημα δεν είναι ούτε με τον Batman, ούτε με τον Ironman, αλλά με τους πραγματικούς δισεκατομμυριούχους στον πραγματικό κόσμο. Υπάρχουν εκδοχές και των δύο υπερηρώων που μου είναι συμπαθείς, όπως πχ ο Tony Stark του MCU χάρη στην ερμηνεία του Downey Jr, ή ο Lego Batman. Το ξεκαθαρίσαμε αυτό; Οκέι, πάμε πάλι…
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ο Batman ή ο Ironman είναι «καλοί άνθρωποι».
Το ερώτημα είναι γιατί ένας κόσμος χρειάζεται δισεκατομμυριούχους με στολές για να επιβιώσει.
Gotham και Marvel: δύο κόσμοι, μία λογική.
Το Gotham είναι μια ανοιχτή πληγή: φτώχεια, εγκληματικότητα, διαφθορά, ταξική πόλωση. Το σύμπαν της Marvel είναι πιο λαμπερό, πιο τεχνοκρατικό, πιο αισιόδοξο. Όμως και τα δύο μοιράζονται την ίδια βασική παραδοχή: οι θεσμοί αποτυγχάνουν και η λύση έρχεται από ιδιώτες με κεφάλαιο.
Ο Bruce Wayne και ο Tony Stark δεν είναι απλώς ήρωες. Είναι CEO και Ιδιοκτήτες με ηθική άποψη.
Και αυτή η άποψη υποκαθιστά τη συλλογική πολιτική δράση.
Ο Batman: φιλανθρωπία αντί για αναδιανομή
Ο Bruce Wayne κληρονομεί έναν αμύθητο πλούτο, προϊόν δεκαετιών (αν όχι αιώνων) καπιταλιστικής συσσώρευσης. Η Wayne Enterprises εμφανίζεται ως τεχνολογικός κολοσσός με «ηθικό προσανατολισμό». Όμως το Gotham παραμένει φτωχό.
Ο Batman δεν αμφισβητεί ποτέ:
- τις εργασιακές σχέσεις
- τη δομή ιδιοκτησίας
- τη συγκέντρωση πλούτου
Αντίθετα, επιλέγει:
- καταστολή αντί για κοινωνική πολιτική
- ατομική τιμωρία αντί για δομική αλλαγή
Η φιλανθρωπία του Wayne λειτουργεί ως παυσίπονο, όχι ως θεραπεία.
Είναι η κλασική αστική λύση: δίνω κάτι, για να μη χρειαστεί να αλλάξει τίποτα.
Ο Ironman: το κεφάλαιο ως σωτήρας της ανθρωπότητας
Ο Tony Stark είναι πιο ειλικρινής. Δεν κρύβεται πίσω από σκοτεινά σοκάκια και ηθικούς κώδικες.
Δηλώνει ανοιχτά ότι η τεχνολογία – και άρα αυτός – μπορεί να σώσει τον κόσμο.
Η μετάβαση του Stark από έμπορο όπλων σε «προστάτη της Γης» δεν αναιρεί το βασικό δεδομένο:
Η λύση παραμένει ιδιωτική.
Ακόμα και όταν αποκηρύσσει το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα, δεν το διαλύει. Το αναβαθμίζει. Το κάνει πιο έξυπνο, πιο αυτόνομο, πιο επικίνδυνο.
Το Ultron δεν είναι ατύχημα. Είναι η λογική κατάληξη της πίστης ότι το κεφάλαιο μπορεί να αυτορρυθμιστεί.
Δύο αφεντικά μαλώναν (;)
Όταν Batman και Ironman διαφωνούν (ή οι φαν τους, που τους υπερασπίζονται λες και είναι οι πραγματικοί τους εργοδότες, και αυτοί “παιδιά του μαγαζιού” και “μη-μου-πειράξεις-τ-
Δεν μαλώνουν για την κοινωνική δικαιοσύνη.
Μαλώνουν για:
- τον έλεγχο
- την ευθύνη
- το ποιος ξέρει καλύτερα
Είναι διαφωνία εντός της άρχουσας τάξης.
Όπως δύο βιομήχανοι που τσακώνονται για τη διαχείριση της κρίσης, όχι για το αν πρέπει να υπάρχει εκμετάλλευση.
Γιατί δεν τελειώνει ποτέ το έγκλημα;
Αν ο Batman ήθελε πραγματικά να «σώσει» το Gotham, θα μπορούσε:
- να κοινωνικοποιήσει την Wayne Enterprises
- να εγγυηθεί καθολικό εισόδημα
- να επενδύσει σε δημόσια υγεία, στέγαση, παιδεία
Αν ο Ironman ήθελε πραγματικά ειρήνη, θα μπορούσε:
- να διαλύσει τα μονοπώλια τεχνολογίας
- να παραδώσει τη γνώση σε δημόσιο έλεγχο
Αλλά τότε:
- δεν θα υπήρχε Batman
- δεν θα υπήρχε Ironman
- Ο μύθος απαιτεί την αιώνια κρίση.
Και εδώ χρειαζεται μια μικρή εκτροπή.
Η Wakanda είναι όντως η εξαίρεση που αποδεικνύει τον κανόνα.
Α. Γιατί η Wakanda δεν αναιρεί το επιχείρημα για τους δισεκατομμυριούχους.
Η Wakanda δεν παράγει δισεκατομμυριούχους τύπου Wayne ή Stark.
Παράγει:
- συλλογική ιδιοκτησία στρατηγικού πόρου (vibranium),
- κεντρικό κοινωνικό έλεγχο της τεχνολογίας,
- απουσία αγοράς κεφαλαίου με τη δυτική έννοια.
Ο T’Challa και μετέπειτα η Shuri δεν είναι καπιταλιστές, ούτε καν αστοί με την κλασική έννοια.
Είναι:
- πολιτικοί ηγέτες στην πραγματική υπηρεσία του λαού,
- συμβολικοί και πραγματικοί φύλακες,
- στρατιωτικοί προστάτες μιας κοινωνίας που δεν επιτρέπει ιδιωτική συσσώρευση.
Άρα δεν έχουμε «καλό δισεκατομμυριούχο». Έχουμε κατάργηση της ανάγκης για δισεκατομμυριούχους.
Β. Το vibranium είναι κοινωνικοποιημένο, και αυτό αλλάζει τα πάντα.
Τα παιδιά σε ένα χωριό στην άκρη της χώρας, στη φυλή Jabari, παίζουν με παιχνίδια από vibranium.
Αυτό είναι κρίσιμο και καθόλου τυχαίο.
Στη Wakanda:
- το vibranium δεν είναι εμπόρευμα,
- δεν υπόκειται σε αγορά,
- δεν λειτουργεί ως μέσο ιδιωτικού πλουτισμού.
Γι’ αυτό:
- δεν υπάρχουν slums,
- δεν υπάρχει εγκληματικότητα τύπου Gotham,
- δεν υπάρχει ανάγκη για «φιλανθρωπία».
Στον έξω κόσμο:
vibranium = πόλεμος, πραξικόπημα, μισθοφόροι, CIA
γιατί εντάσσεται αμέσως στη λογική της συσσώρευσης
Αυτό που βλέπουμε δεν είναι πολιτισμική διαφορά.
Είναι διαφορά τρόπου παραγωγής.
Γ. Ο Black Panther ΔΕΝ είναι καπιταλιστης σωτήρας.
Ο(ή Η) Black Panther:
- δεν σώζει τη Wakanda από τις συνέπειες της φτώχειας,
- δεν διορθώνει κοινωνικά προβλήματα που γεννά το σύστημα,
- προστατεύει ένα σύστημα που ήδη δουλεύει.
Σε αντίθεση με:
- Batman – διαχειριστής αποτυχίας του καπιταλισμού
- Ironman – ιδιωτικοποιημένος σωτήρας παγκόσμιας κλίμακας
- Ο T’Challa και η Shuri δεν είναι solution providers.
- Είναι φύλακες συλλογικής ισορροπίας.
Αυτό είναι ριζικά διαφορετικό ιδεολογικά.
Δ. Killmonger: η εσωτερική ρήξη της ουτοπίας
Και εδώ το MCU γίνεται (ίσως άθελά του) σοβαρό.
Ο Killmonger, ο καλύτερος “κακός” σε ταινίες με υπερήρωες όλων των εποχών, δεν είναι καπιταλιστής.
Είναι προϊόν:
- ιμπεριαλισμού,
- διασποράς,
- αποκλεισμού από τον κοινωνικοποιημένο πλούτο.
Η σύγκρουση δεν είναι:
Wakanda vs καπιταλισμός
Είναι:
εθνικά περιχαρακωμένος σοσιαλισμός vs διεθνιστική εκδίκηση
Το πρόβλημα της Wakanda δεν είναι ότι μοιράζει το vibranium στα παιδιά της Jabari.
Είναι ότι δεν το μοιράζεται με τους καταπιεσμένους έξω.
Και αυτό δεν είναι φιλελεύθερη κριτική.
Είναι αντι-ιμπεριαλιστική.
Ε. Άρα τελικά η Wakanda αποδεικνύει ότι:
- Η τεχνολογία χωρίς κοινωνικοποίηση γεννά Batman
- Ο πλούτος χωρίς αναδιανομή γεννά Ironman
- Η κοινωνικοποιημένη παραγωγή δεν γεννά δισεκατομμυριούχους
Γι’ αυτό και η Wakanda στα κόμιξ και το MCU πρέπει να μείνει κρυφή, να εξαιρεθεί, να παρουσιαστεί ως «μυθολογική».
Γιατί αν γενικευτεί, καταρρέει όλο το αφήγημα του καπιταλιστή-ήρωα.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ, ΝΑ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΩ ΝΑ ΓΡΑΨΩ ΑΛΛΟ ΕΝΑ ΚΕΊΜΕΝΟ! ΤΙΤΛΟΣ:
“Wakanda: όταν δεν χρειάζεσαι αφεντικά με στολές.”
Και επιστρέφουμε στο κανονικό μας πρόγραμμα. Σοβαρά λοιπόν, και χωρίς υπεκφυγές.
Η σύντομη, καθαρή, ηθική και μαθηματική θέση είναι:
Δεν γίνεται να γίνεις πολυδισεκατομμυριούχος χωρίς συστηματική εκμετάλλευση άλλων ανθρώπων.
Όχι με την έννοια «είμαι κακός άνθρωπος», αλλά με την δομική έννοια του καπιταλισμού.
Πάμε με τάξη (pun nintendo).
1. Το πρόβλημα δεν είναι το «ηθικό ελάττωμα», είναι η κλίμακα:
Ένα εκατομμύριο; –μπορεί να προκύψει (εννοείται οχι στην Ελλάδα) από προσωπική εργασία υψηλής ειδίκευσης (γιατρός, μηχανικός, καλλιτέχνης), ή από μικρή επιχείρηση όπου ο ιδιοκτήτης ακόμα δουλεύει.
Δέκα εκατομμύρια; –αρχίζει ήδη να μπαίνει αλλότρια εργασία, αλλά μπορεί ακόμη να «κρύβεται» πίσω από αυτοεκμετάλλευση και τύχη.
Δισεκατομμύριο και πάνω; –Εκεί δεν υπάρχει μαθηματικός δρόμος χωρίς μαζική απόσπαση υπεραξίας.
2. Μαθηματικό όριο ανθρώπινης εργασίας:
Ας το πούμε ωμά μαθηματικά, ένας άνθρωπος τί έχει; 24 ώρες/μέρα και 40–60 χρόνια παραγωγικής ζωής.
Ακόμα κι αν πληρώνεσαι 1.000 $ την ώρα (πράγμα ήδη εξωπραγματικό) και δουλεύεις 12 ώρες/μέρα για 50 χρόνια,
δεν φτάνεις ούτε καν τα 250 εκατομμύρια. Άρα; Τα δισεκατομμύρια δεν προκύπτουν από εργασία. Δεν γίνεται. Προκύπτουν μόνο από ιδιοκτησία πάνω στην εργασία άλλων.
Αυτό είναι απλή εισαγωγή στο Μαρξισμό, όχι άποψη.
3. «Μα οι καινοτόμοι; οι startuppers;»
Ακόμα κι εκεί, μικρή μου νυφίτσα που διαβάζεις τα σχόλια και πατάς like σε bot της “ομάδας αλήθειας”, ο κάθε “καινοτόμος ιδρυτής” ιδιοποιείται το αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας μέσω μετοχών, IP, μον
Αν δεν εκμεταλλεύονταν, οι startuppers θα έπρεπε να μοιράζονταν συνεταιριστικά την ιδιοκτησία άρα δεν θα υπήρχε πολυδισεκατομμυριούχος CEO.
Δεν είναι τυχαίο. Είναι δομική αναγκαιότητα.
4. «Να πατήσεις επί πτωμάτων» – κυριολεκτικά ή έμμεσα;
Δεν χρειάζεται να είσαι σαδιστής (αν και βοηθάει). Αρκεί να αδιαφορείς για συνθήκες εργασίας στην παραγωγή και την εφοδιαστική αλυσίδα, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και το κοινωνικό κόστος. Η απόσταση (outsourcing, subcontracting, χρηματοπιστωτική αφαίρεση) κάνει το αίμα αόρατο, όχι ανύπαρκτο.
5. Ψυχολογία της κορυφής.
Οι έρευνες δείχνουν ότι όσο ανεβαίνει το επίπεδο πλούτου μειώνεται η ενσυναίσθηση και αυξάνεται ο ναρκισσισμός, η εργαλειακή θέαση ανθρώπων και ο ηθικός αποσυντονισμός. Όχι γιατί οι πλούσιοι «γεννήθηκαν τέρατα» αλλά γιατί το σύστημα επιβραβεύει ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά. Όποιος δεν τα έχει σταματά νωρίτερα να συσσωρεύει πλούτο ή αυτοσαμποτάρεται ηθικά τουλάχιστον.
6. Συμπέρασμα (χωρίς ωραιοποίηση)
Η θέση ότι δεν γίνεται κάποιος να είναι αντικειμενικά “καλός και ταυτόχρονα πλούσιος” είναι λογικά, οικονομικά και ιστορικά βάσιμη:
- εκατομμυριούχος – πιθανό χωρίς κοινωνική καταστροφή
- πολυεκατομμυριούχος – μόνο μέσω εκμετάλλευσης
- πολυδισεκατομμυριούχος – μόνο με δομική, συστημική και συστηματική βία και ηθική αποξένωση
Δεν είναι θέμα «κακού χαρακτήρα».
Είναι θέμα συσσώρευσης κεφαλαίου σε κοινωνία ταξικών σχέσεων.
Ο Batman και ο Ironman ΕΙΝΑΙ ιδεολογικοί μηχανισμοί.
Για αυτό οι φαν τους είναι έτοιμοι να παίξουν ξύλο για πάρτη τους. Για να τους προστατέψουν από Μαρξιστικές αναλύσεις.
Ο Batman και ο Ironman δεν είναι απλώς χαρακτήρες.
Είναι αφηγήσεις που μας εκπαιδεύουν να αποδεχόμαστε ότι:
- η ανισότητα είναι φυσική
- η σωτηρία έρχεται από τα πάνω
- η συλλογική δράση είναι δευτερεύουσα ή επικίνδυνη
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτοί οι ήρωες δεν κερδίζουν ποτέ οριστικά. Ο ρόλος τους δεν είναι να λύσουν το πρόβλημα, αλλά να το διαχειρίζονται.
Και όσο οι μύθοι μας λένε ότι χρειαζόμαστε αφεντικά με στολές, τόσο θα ξεχνάμε ότι ο κόσμος αλλάζει μόνο όταν αλλάζουν οι σχέσεις εξουσίας.
Ο Μπάτμαν και ο Άιρονμαν δεν είναι το πρόβλημα. Αντιθέτως, φοράνε και cool στολές και έχουν και πλάκα ορισμένες ιστορίες τους. Είναι φανταστικοί χαρακτήρες. Οι πραγματικοί καπιταλιστές, ο Bruce Wayne και οι Tony Stark της πραγματικής ζωής, είτε είναι εφοπλιστές, είτε μεγαλοβιομήχανοι, είτε real estate moguls, είτε CEOs πολυεθνικών, αυτοί είναι το πρόβλημα.
Γιατί, τελικά, δυο αφεντικά μαλώνουν ΜΟΝΟ με τα πτώματα πάνω στα οποία έχουν πατήσει για να γίνουν αφεντικά.
About The Author
Subscribe
Login
Please login to comment
0 Comments